Η κακή θρέψη και η υποθρεψία (καρκινική καχεξία) αποτελεί ένα συνηθισμένο «φαινόμενο» στους καρκινικούς ασθενείς.  Οι υποθρεπτικοί καρκινικοί ασθενείς πιθανόν να μην αντιδράσουν ικανοποιητικά στην θεραπευτική αγωγή τους.

Έχει βρεθεί ότι οι μισοί από τους ασθενείς που διαγιγνώσκονται με καρκίνο το πρώτο χρονικό διάστημα μετά τη διάγνωση βιώνουν ανορεξία και μειωμένη διάθεση για λήψη τροφής.

Κατά συνέπεια η διατροφική φροντίδα του ασθενή αποτελεί ένα συμπληρωματικό μέρος της ιατρικής & θεραπευτικής αγωγής του ασθενή.

ΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΚΑΧΕΞΙΑ

Σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από:

• ακούσια απώλεια βάρους
• απώλεια μυϊκού ιστού
• ανορεξία
• εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος
• μειωμένη λειτουργικότητα

ΑΙΤΙΑ ΚΑΚΗΣ ΘΡΕΨΗΣ

• Η νόσος
• Η αντινεοπλασματική θεραπεία
• Η χειρουργική επέμβαση
• Παρενέργειες της χημειοθεραπείας
• Η ακτινοθεραπεία
• Η ανακοίνωση της διάγνωσης

ΑΝΟΡΕΞΙΑ

Τυπικά ο ανορεκτικός ασθενής δεν μπορεί να προσλάβει τροφή, παρά το γεγονός ότι κατανοεί την ανάγκη αυξημένης θρέψης.

Η απορρόφηση του σιδήρου, που προσλαμβάνεται μέσω της διατροφής, επηρεάζεται από τα αποθέματα του σιδήρου στον οργανισμό, και από διαιτητικούς παράγοντες που ενισχύουν ή εμποδίζουν την απορρόφηση του σιδήρου.

Ο ασθενής θα πρέπει να καταναλώνει:

–  Κόκκινο κρέας οπωσδήποτε 1-2 φορές την εβδομάδα.

–  Να συνδυάζει στα γεύματα τη ζωϊκή πρωτεϊνη ( το κόκκινο κρέας, το κοτόπουλο, το ψάρι), με λαχανικά πλούσια σε βιταμίνη C (ντομάτα, πιπεριές, κουνουπίδι, μπρόκολο, πατάτες), η οποία βοηθά σημαντικά στην καλύτερη απορρόφηση του σιδήρου.

–  Να μην καταναλώνειταυτόχρονα με τα γεύματα τα οποία αποτελούν τις κύριες πηγές διαιτητικού σιδήρου (πχ κρέας, αυγό, πουλερικά) τρόφιμα και ροφήματα τα οποία επηρεάζουν αρνητικά την απορρόφηση του σιδήρου από τον οργανισμό.

Σε αυτή τη κατηγορία ανήκουν:

–  Ο καφές, το τσάι και το κακάο

–  Σπανάκι ομώ, μπάμια, πράσο,μαϊντανός,παντζάρια, αναποφλοίωτο ρύζι, ρίγανη. Το πίτυρο και η βρώμη εμπιδίζουν σε μεγάλο βαθμό την απορρόφηση του σιδήρουαπό τον οργανισμό.

–  Τα όσπρια επίσης περιέχουν σίδηρο σε μη απορροφήσιμη μορφή. Για να αυξηθεί επομένως η απορρόφηση σιδήρου από τα όσπρια θα πρέπει να συνδυάζονται με κρέας, κοτόπουλο, ψάρι, και όχι τυρί.

–  Θα πρέπει να αποφεύφεται η κατανάλωση στο ίδιο γεύμα γαλακτομικών προϊόντων (γάλα, γιαούρτι,τυρί) και ζωϊκής πρωτεϊνης (κρέας, κοτόπουλο, ψάρι)

–  Να πίνετε συχνά νερό με καλαμάκι για να μπορείτε να μιλάτε και να καπατίνετε ευκολότερα.

–  Φροντίστε να πίνετε τουλάχιστον οκτώ ποτήρια υγρών κάθε ημέρα. Πριορίστε την κατανάλωση καφέ, τσαγιού και coca-cola, που περιέχουν καφεϊνη.

–  Πιπιλίζετε παγάκια ή τρίμμα πάγου προτού υποβληθείτε σε ακτινοθεραπεία για όγκους στην κεφαλή και τον τράχηλο.

–  Η κατανάλωση γλυκών ή ξινών τροφίμων βοηθά την έκκριση σίελου (όταν δεν συνυπάρχει βλεννογονίτιδα).

–  Καλό είναι να καταναλώνετε σκληρά γλυκά (π.χ. καραμέλες, γρανίτες σε ξυλάκι) ή να μασήσετε τσίχλα (τσίχλες πιλοκαρπίνης από το φαρμακείο) που βοηθούν την έκκριση σιέλου.

–  Μπορείτε να προσθέσετε σάλτσα, ζωμό και λαδόξυδο στα τρόφιμα εφόσον αυτό είναι εφικτό (όταν δεν συνυπάρχει βλεννογονίτιδα).

–  Πίνετε παχύρευστα υγρά, π.χ νέκταρ φρούτων, σε θερμοκρασία δωματίου ή κρύα.

–  Ενθαρρύνετε την λήψη υγρών, όπως : φρουτοχυμούς, γρανίτες, ζελέ, σούπες, λεμονάδα κλπ.

–  Να αποφεύγετε το αλκοόλ.

–  Να αποφεύγετε τα αλμυρά φαγητά.

–  Αποφύγετε το κάπνισμα.

–  Περιχύνετε τα φαγητά σας με σάλτσα ή ζουμί και τις σαλάτες με κάποια σως. Τα φαγητά καταπίνονται καλύτερα όταν δεν είναι στεγνά.

–  Να βουρτσίζετε τα δόντια σας μετά από κάθε γεύμα και προ ύπνου και να αποφεύγετε τα στοματικά διαλύματα του εμπορίου.

–  Να ενύδατώνετε τα χείλη σας.

–  Η εγκατάσταση ενός υγραντήρα στο υπνοδωματιό σας μπορεί να είανι ιδιαίτερα χρήσιμος ιδίως την νύχτα.

–  Αν παρατηρήσετε μικρά λευκά στίγματα στην στοματική κοιλότητα (άφτες) μπορεί να είναι σημάδι αρχόμενης βλεννογονίτιδας η οποία χρήζει περαιτέρω αντιμετώπισης.

Σύμβουλος Διατροφής ONCOCARE

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η σωστή διατροφή είναι πολύ σημαντική για τους ασθενείς οι οποίοι  υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία. Οι βασικοί διατροφικοί στόχοι για τους ασθενείς με καρκίνο είναι η διατήρηση του σωματικού βάρους και η σωστή επιλογή και κατανάλωση υγιεινών τροφών  που παρέχουν στο σώμα την ενέργεια και τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να ανταπεξέλθει.

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ – ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο του καρκίνου σε ποσοστό 30% έως 40% κάνοντας πιο υγιεινές διατροφικές επιλογές. Πράγματι, μερικές τροφές μπορούν να προστατέψουν ενάντια σε ορισμένα είδη καρκίνου.

Οι στόχοι της διατροφικής υποστήριξης είναι να:

• Να αποτραπούν ή να διορθωθούν οι ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών.
• Να αποτραπεί η απώλεια μυϊκής μάζας.
• Να μειωθούν οι παρενέργειες που σχετίζονται με την διατροφή.
• Να διατηρηθεί η λειτουργική ικανότητα του ατόμου.
• Να επιταχυνθεί η επούλωση των τραυμάτων και
• Να διατηρηθεί η ποιότητα ζωής.

Επίσης:

• Μπορείτε να χρησιμοποιείτε συμπλήρωμα διατροφής σε υγρή μορφή ή ροφήματα πλούσια σε ενέργεια και πρωτεΐνη όταν η κατανάλωση στερεών τροφών δεν είναι επαρκής.

• Η κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων, πλούσιων σε ενέργεια, βοηθά έναντι των μεγάλων γευμάτων.

• Να τρώτε καλό πρωϊνό. Προτιμάτε η κατανάλωση μεγαλύτερων γευμάτων κατά τις πρωινές ώρες της ημέρας και ελαφρύτερων γευμάτων προς τις βραδινές ώρες.

• Καλό είναι να υπάρχουν διαθέσιμα γρήγορα και εύκολα στην προετοιμασία μικρά γεύματα όπως το γιαούρτι, το μιλκ-σέικ, οι κρέμες, το παγωτό κλπ.

• Τρώτε πέντε έως εννέα φορές την ημέρα φρούτα και λαχανικά.
  Είναι πολύ πιο εύκολο απ’ ότι νομίζετε – απλά στοχεύετε σε μία ή δυό μερίδες με κάθε γεύμα ή κολατσιό.

• Προσοχή στην κατανάλωση κρέατος. Το κρέας είναι βέβαια καλή πηγή πρωτεϊνών, αλλά είναι πλούσιο σε ακόρεστα λίπη. Πιθανότατα γι’ αυτό τον λόγο η μεγάλη κατανάλωση βοδινού και χοιρινού κρέατος αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου και του προστάτη.
  Επίσης, κατά το ψήσιμο, τηγάνισμα και μαγείρεμα κρέατος στον φούρνο δημιουργούνται από τις ζωικές πρωτεΐνες χημικές ενώσεις, γνωστές ως ετεροκυκλικές αμίνες, που θεωρούνται καρκινογόνες. Για όλους αυτούς τους λόγους η κατανάλωση κρέατος θα πρέπει να περιορίζεται σε δύο το πολύ γεύματα την εβδομάδα. Ο κίνδυνος περιορίζεται ακόμη περισσότερο όταν καταναλώνονται άπαχα κομμάτια κρέατος. Γενικά, πάντως, είναι προτιμότερη η κατανάλωση κοτόπουλου, γαλοπούλας και αρνιού από το βοδινό, μοσχαρίσιο και χοιρινό κρέας.

• Καρκινογόνο δράση ασκεί και η λευκή ζάχαρη. Η ζάχαρη όχι μόνο είναι ένας άδειος φορέας ενέργειας χωρίς ζωτικές ουσίες, αλλά αυξάνει στον οργανισμό την έκκριση του αυξητικού παράγοντα IFG-1, που προσομοιάζει στην ινσουλίνη και που ωθεί κάποια κύτταρα σε διαίρεση, ενώ παράλληλα τροφοδοτεί με ενέργεια κάποια ήδη υπάρχοντα καρκινογόνα κύτταρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να στερηθούμε τη χαρά των γλυκών ή των παγωτών, αλλά να περιορίσουμε την κατανάλωση λευκής ζάχαρης.

• Λευκό ψωμί. Οι επεξεργασμένοι υδατάνθρακες που περιέχονται και στο λευκό ψωμί έχουν ενοχοποιηθεί για αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού. Αντί για λευκό ψωμί, λοιπόν, καλύτερα να καταναλώνουμε ψωμί ολικής αλέσεως ή άλλες εναλλακτικές λύσεις.

• Για να αποφευχθεί η έντονη δυσφορία λόγω κατανάλωσης μεγάλου, για την ανοχή του ασθενή, όγκου τροφής να προγραμματίζετε την κατανάλωση μικρών και συχνών γευμάτων. Το ιδανικό είναι να μη μένει άδειο το στομάχι πάνω από 3-4 ώρες (πρωϊνό, δεκατιανό, μεσημεριανό, snack, βραδινό).

• Προτιμάτε να μην καταναλώνετε υγρά για μία ώρα πριν ή για μία ώρα μετά τα γεύματα ώστε να μην αυξηθεί επιπλέον ο όγκος της τροφής που εισέρχεται στο στόμαχο.

• Αποφύγετε τα αναψυκτικά μέχρι ο ασθενής να τελειώσει το γεύμα του.

• Οι μαλακές, κρύες τροφές είναι εύκολα καταπόσιμες.

• Ο ασθενής θα πρέπει να ενθαρρύνεται να καταναλώνει τροφή όταν νιώθει καλά.

• Νοστιμίζετε τα φαγητά με διάφορα αρωματικά (π.χ. λεμόνι, ρίγανη κλπ).

• Σερβίρετε ελκυστικά γεύματα, με ποικιλία στην υφή και στο χρώμα.

• Ο ασθενής θα πρέπει να ενθαρρύνεται να πραγματοποιεί φυσική δραστηριότητα. Ο συνδυασμός άσκησης και υγιεινής διατροφής είναι ευεργετικός για την υγεία σας. Η σωματική άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο του καρκίνου και βοηθά τα άτομα που ασκούνται στο να διατηρούν ένα υγιές βάρος. Η τακτική φυσική άσκηση συμβάλλει στην καύση του 40% έως 50% των θερμίδων σε καθημερινή βάση.

• Διατηρείτε ένα υγιές βάρος όλη σας τη ζωή.
  Υπέρβαροι ενήλικες βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο προσβολής από καρκίνο εντέρου, ενδομήτριου , μαστού (μετά την εμμηνόπαυση), οισοφάγου, παγκρέατος και νεφρού. Καθώς ο δείκτης της μάζας του σώματος αυξάνει, αυξάνει και ο κίνδυνος για άλλα μείζονα θέματα υγείας όπως καρδιακή ασθένεια, συγκοπή, διαβήτη, ασθένεια χοληδόχου κύστης, άπνοια κατά τον ύπνο καθώς και οστεοαρθρίτιδα.

• Αποφυγή του αλκοόλ. Τα ποτά με αλκοόλ συνδέονται με τον καρκίνο του εντέρου, μαστού, οισοφάγου, στόματος, λάρυγγα και συκωτιού και όταν συνδυάζονται με το κάπνισμα τότε αυξάνεται κατά πολύ ο κίνδυνος καρκίνου στο κεφάλι και στον λαιμό. Άτομα που πίνουν αλκοόλ θα πρέπει να μετριάσουν την πρόσληψη σε όχι περισσότερα από δύο ποτά την ημέρα για τους άντρες και ένα ποτό για τις γυναίκες.

Τέλος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι πλούσια σε αντικαρκινικές ουσίες είναι τα πράσα, τα λάχανα, τα ζυμωμένα προϊόντα (βότανα, γάλα) και τα δημητριακά (σιτάρι, βρώμη, κριθάρι), καθώς και οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες. Γι’ αυτό και για την πρόληψη του καρκίνου θα πρέπει να αυξήσουμε την πρόσληψη αντιοξειδωτικών και φυτικών ινών μέσω της ημερήσιας κατανάλωσης τουλάχιστον 5 μερίδων φρούτων, λαχανικών, δημητριακών και οσπρίων. Μια καλή επιλογή θα ήταν, τέλος, η αντικατάσταση του κρέατος από όσπρια ή ψάρι.